Zaległość podatkowa spółki może ostatecznie obciążyć prywatny majątek członka zarządu. Wyroki TSUE w sprawach Adjak i Genzyński nie zniosły tej odpowiedzialności, ale istotnie wzmocniły prawo do obrony. W 2026 r. nie wystarczy sprawdzić przesłanek z art. 116 Ordynacji podatkowej - trzeba również ocenić, czy organ respektuje standard wynikający z prawa Unii.
Kluczowe daty
Standard prawa do obrony został ukształtowany przez dwa wyroki TSUE i następnie odniesiony do polskiej praktyki przez Ministra Finansów.
- 27 lutego 2025 r. - wyrok TSUE C-277/24 Adjak dotyczący prawa członka zarządu do kwestionowania ustaleń wobec spółki i dostępu do akt
- 22 kwietnia 2025 r. - publikacja wyroku Adjak w Dzienniku Urzędowym UE i rozpoczęcie szczególnych terminów na wznowienie postępowań
- 30 kwietnia 2025 r. - wyrok TSUE C-278/24 Genzyński akceptujący polski model odpowiedzialności pod warunkiem realnej możliwości obrony
- 29 sierpnia 2025 r. - interpretacja ogólna Ministra Finansów i Gospodarki nr DTS2.8012.5.2025
Kiedy organ może sięgnąć do majątku członka zarządu
Odpowiedzialność ma charakter solidarny i subsydiarny. Co do zasady wymaga wykazania, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a termin płatności zobowiązania przypadał w okresie pełnienia funkcji. Członek zarządu może bronić się między innymi wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ, że brak takiego działania nastąpił bez jego winy, bądź wskazując majątek pozwalający zaspokoić zaległość w znacznej części.
W praktyce kluczowe są dokumenty powstałe przed sporem: prognozy płynności, zestawienia wymagalnych zobowiązań, protokoły zarządu, korespondencja z księgowością i działania podjęte po stwierdzeniu problemów.
Nowy standard prawa do obrony
W wyroku C-277/24 Adjak TSUE przyjął, że członek zarządu nie musi być stroną wcześniejszego postępowania prowadzonego wobec spółki. W późniejszym postępowaniu dotyczącym jego osobistej odpowiedzialności powinien jednak móc skutecznie podważać ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne odnoszące się do zaległości oraz uzyskać dostęp do akt - z poszanowaniem praw spółki i innych osób.
W sprawie C-278/24 Genzyński Trybunał zaakceptował polski model odpowiedzialności pod warunkiem, że członek zarządu może realnie wykazywać brak winy poprzez dochowanie staranności wymaganej przy prowadzeniu spraw spółki. Nie wystarcza natomiast sam argument, że Skarb Państwa był jedynym wierzycielem. Minister Finansów potwierdził te kierunki w interpretacji ogólnej z 29 sierpnia 2025 r.
Wznowienie postępowań zakończonych
Publikacja wyroku Adjak w Dzienniku Urzędowym UE nastąpiła 22 kwietnia 2025 r. Otworzyła miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania podatkowego oraz trzymiesięczny termin na wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Z perspektywy sierpnia 2026 r. te szczególne terminy już minęły, więc powoływanie się wprost na tę podstawę wznowienia w większości zakończonych spraw nie jest już możliwe.
Nie zamyka to drogi do wykorzystania wniosków płynących z wyroków TSUE w postępowaniach, które wciąż się toczą, oraz w nowych sprawach. Argumentacja oparta na standardzie z Adjak i Genzyński pozostaje aktualna i powinna być podnoszona już przed organem pierwszej instancji.
Co to oznacza w praktyce?
Obrona powinna obejmować trzy warstwy: prawidłowość samej zaległości, przesłanki przeniesienia odpowiedzialności oraz brak winy lub właściwy moment podjęcia działań insolwencyjnych. Warto zażądać dostępu do materiału z postępowania spółki i wskazać konkretnie, które ustalenia wymagają przeciwdowodu.
Równolegle prowadzone są prace nad zmianą art. 116 Ordynacji podatkowej w celu wyraźnego zapisania standardu wynikającego z TSUE. Dopóki projekt nie stanie się obowiązującym prawem, podstawą pozostaje aktualny przepis interpretowany zgodnie z wyrokami Trybunału i interpretacją ogólną. Każdą sprawę należy oceniać indywidualnie, zwłaszcza gdy dana osoba objęła funkcję już po powstaniu problemów albo faktycznie nie miała dostępu do dokumentacji spółki.
Bibliografia, orzecznictwo i podstawy prawne
Opracowanie ma charakter ogólny i nie zastępuje analizy indywidualnej sytuacji podatnika. Przed podjęciem decyzji należy zweryfikować aktualny stan prawny, dokumenty i okoliczności konkretnej sprawy.