Split payment a nierzetelność kontrahenta. Zakres realnej ochrony podatnika

Co daje mechanizm podzielonej płatności

W MPP kwota netto trafia na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, a kwota odpowiadająca VAT na jego rachunek VAT. W przypadkach określonych w ustawie mechanizm jest obowiązkowy, w pozostałych może być stosowany dobrowolnie.

Ustawa wiąże prawidłowe zastosowanie MPP z konkretnymi skutkami ochronnymi. Dotyczy to między innymi wyłączenia odpowiedzialności solidarnej za zaległości dostawcy w zakresie objętym płatnością oraz ograniczenia stosowania dodatkowego zobowiązania podatkowego i podwyższonych odsetek. Szczegółowy zakres zależy od rodzaju transakcji, faktury i poprawności komunikatu przelewu.

Czego MPP nie gwarantuje

Prawo do odliczenia VAT wymaga, aby faktura dokumentowała rzeczywistą czynność wykonaną na rzecz podatnika. Jeżeli organ wykaże, że towar nie istniał, usługa nie została wykonana albo faktura opisuje inne zdarzenie niż rzeczywiste, sam przelew w MPP nie naprawi braku materialnych przesłanek odliczenia.

Druga grupa sporów dotyczy transakcji rzeczywistych, ale powiązanych z oszustwem na wcześniejszym lub późniejszym etapie obrotu. Wówczas organ powinien wykazać, że nabywca wiedział lub przy zachowaniu rozsądnej staranności powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach. MPP jest wtedy ważnym argumentem, lecz tylko jednym z elementów całokształtu okoliczności.

Należyta staranność jest procesem, nie jednym przelewem

Weryfikacja kontrahenta nie powinna sprowadzać się do wydruku z rejestru VAT i białej listy. Zakres rozsądnych czynności zależy od wartości, branży, modelu dostawy oraz nietypowych warunków transakcji. Inaczej ocenia się stałego dostawcę usług biurowych, a inaczej nowy podmiot oferujący dużą partię towaru wrażliwego w cenie odbiegającej od rynku.

• ustalenie osób uprawnionych do reprezentacji i faktycznych kontaktów handlowych
• sprawdzenie rachunku, statusu VAT i podstawowych danych rejestrowych
• udokumentowanie negocjacji, zamówienia, odbioru, transportu i reklamacji
• wyjaśnienie nietypowej ceny, krótkiego terminu, zmiany rachunku albo modelu płatności
• zachowanie dokumentów potwierdzających wykorzystanie towaru lub usługi w działalności
• eskalacja transakcji do zarządu lub doradcy, gdy pojawiają się sygnały ostrzegawcze

Jak wykorzystać MPP w sporze z organem

Pierwszym zadaniem jest ustalenie, jaki dokładnie zarzut formułuje organ. Jeżeli spór dotyczy odpowiedzialności solidarnej, należy wykazać prawidłowe powiązanie przelewu MPP z konkretną fakturą i zakresem dostawy. Jeżeli zarzut dotyczy prawa do odliczenia, trzeba dodatkowo przedstawić dowody rzeczywistego wykonania oraz proces decyzyjny nabywcy.

W praktyce warto zbudować tabelę faktur, płatności i dowodów wykonania. Pozwala ona oddzielić transakcje bezsporne od tych, przy których występują braki, oraz sprawdzić, czy organ nie przenosi ustaleń dotyczących jednego dostawcy na cały okres rozliczeniowy.

Istotne jest także rozróżnienie między nieprawidłowością po stronie sprzedawcy a wiedzą nabywcy. Brak zapłaty podatku przez dostawcę nie oznacza automatycznie, że nabywca uczestniczył w oszustwie. Z drugiej strony MPP nie chroni podatnika, który świadomie posłużył się fakturą niedokumentującą rzeczywistej czynności.

Praktyczny standard dla firmy

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest połączenie MPP z krótką, stosowaną w praktyce procedurą zakupową. Powinna ona wskazywać, które transakcje wymagają dodatkowej akceptacji, jakie dokumenty należy zachować i kto reaguje na sygnały ostrzegawcze. Procedura, której nikt nie stosuje, ma w sporze niewielką wartość.

Dobrze udokumentowany proces nie gwarantuje braku kontroli, ale pozwala przedstawić organowi racjonalną historię decyzji: dlaczego wybrano kontrahenta, jak sprawdzono transakcję, w jaki sposób wykonano dostawę i dlaczego nie było podstaw do podejrzenia oszustwa.